strona główna | mapa serwisu | kontakt
Starostowie (landraci) powiatu ostrowskiego na tle swoich czasów
18 kwietnia 2012 roku

Starostowie (landraci) powiatu ostrowskiego na tle swoich czasów

Utworzony przed 125 laty powiat ostrowski w pierwszym, niemal dziewięćdziesięcioletnim okresie swojego istnienia, kierowany był przez kilkunastu starostów, będących kierownikami administracji ogólnej podległymi prezesowi rejencji (w Polsce międzywojennej – wojewodzie).

Ich poczet zainicjował w 1887 roku Leo baron von Lützow (1856-1908). Ten pochodzący ze Zgorzelca doktor prawa urząd landrata pełnił przez kolejnych 13 lat, a do jego najważniejszych dokonań należało doprowadzenie do budowy połączenia kolejowego Ostrowa ze Skalmierzycami w 1896 roku. Dobroczynność Leo von Lützowa względem najuboższej ludności powiatu była zaś wręcz przysłowiowa.

W uznaniu tych zasług w dniu 4 listopada 1896 roku Magistrat i Rada Miejska nadały mu jednogłośnie tytuł Honorowego Obywatela Miasta Ostrowa. Ponadto w 1906 roku jego imieniem (za życia!) nazwano nawet jedną z ostrowskich ulic (obecnie ulica Henryka Sienkiewicza).

* 5_ul__luetzowa__sienkiewicza_

Ryc. 5 Ul. Lützowa na pocztówce z początku XX wieku

* 6_nekrolog_leo_von_lutzow

Ryc. 6 Nekrolog Leo von Lützowa zamieszczony na łamach pisma „Ostrowoer Anzeiger zugleich Kreisblatt für den Kreis Ostrowo”

W chwili obejmowania patronatu nad Lützow-Strasse, baron Leo von Lützow mieszkał już jednak z dala od Ostrowa, który opuścił w 1900 roku, przenosząc się do Bydgoszczy, a następnie do Szczecina. Z dniem 1 października 1907 roku został zaś dyrektorem krajowym (Landesdirektor), czyli zarządcą księstw Waldeck i Pyrmont, znajdujących się pod pruską administracją.

Próby niemczenia społeczeństwa powiatu ostrowskiego, podejmowane przez trzech kolejnych landratów, następców Leo von Lützowa (Gustava barona von Scheele, Helmutha barona von Hodenberg i Waltera Tiemanna), zostały przerwane w sylwestrową noc 1918 roku, gdy ostatniego z nich, usunęli z urzędu powstańcy wielkopolscy.

Pieniądz zastępczy wydawany przez powiat ostrowski w okresie I wojny światowej

* 8_ostrow_powiat_50_fenigow

Ryc. 8 50 fenigów – bon

* 7_50_fenigow

Ryc. 7 50 fenigów - moneta

Następnego dnia ziemianin z Lewkowa, Wojciech Lipski (1860-1930), został pierwszym polskim starostą powiatu ostrowskiego, pełniąc ten urząd przez kilkanaście kolejnych miesięcy.

* 9_wojciech_lipski_1860_1930

Ryc. 9 Wojciech Lipski (1860-1930)

* 9a_lipski_pilsudski

Ryc. 9a Wojciech Lipski (trzeci od lewej na pierwszym planie) podczas powitania w Ostrowie w 1919 roku Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego

Sylwetkę i dokonania Wojciecha Lipskiego, potomka zasłużonego dla polskości ziemiańskiego rodu, pięknie prezentuje biogram zamieszczony tuż po jego śmierci na łamach „Orędownika Ostrowskiego” (zachowano oryginalną pisownię):

„Urodzony 10. lipca 1860 r. z śp. Józefa i Antoniny z Koczorowskich, ukończył gimnazjum w Ostrowie, a studja prawnicze odbywał w Lipsku i Wrocławiu. Po śmierci ojca wraca do kraju w r. 1884 aby objąć po nim posterunek obywatelski, poświęca się rolnictwu i służbie publicznej. Przez przeciąg przeszło 30 lat jest członkiem Sejmiku ówczesnego powiatu odolanowskiego, potem ostrowskiego i rychło zostaje wybranym na członka Wydziału Powiatowego, do którego bez przerwy aż do końca wojny światowej przynależy. Był oprócz tego członkiem Sejmiku Prowincjonalnego jako i członkiem jego prezydjum, a dalej Radcą Poznańskiego Ziemstwa Kredytowego i członkiem wydziału ściślejszego tejże instytucji.

W r. 1900 należy do założycieli Związku Ziemian, instytucji stworzonej przez obywatelstwo ziemskie Wielkopolski, która to instytucja powołana zostaje do życia celem przeciwdziałania istniejącej od r. 1886 Komisji Kolonizacyjnej i która z świetnym skutkiem przy poparciu całego społeczeństwa zajmuje się ratowaniem zagrożonej przez prusactwo polskiej własności ziemskiej. Osobistym wysiłkiem ratuje wspólnie z swym bratem Kazimierzem od zaprzepaszczenia obszary dworskie Biniew i Szczury, podczas gdy reszta ówczesnego klucza raszkowskiego staje się łupem Komisji Kolonizacyjnej i terenem osiedlania się licznych chłopów niemieckich.

W r. 1904 śp. Wojciech Lipski wybranym zostaje do pruskiej Izby Panów wchodząc tem samem w skład poselskiego koła polskiego w Berlinie. W r. 1908 bierze jako poseł przeważający udział w akcji przeciwko wniesionemu przez następców Bismarcka »prawu« o wywłaszczeniu, które dzięki tej akcji nawet na terenie pruskiego sejmu staje się ustawą większością zaledwie kilku głosów. Podczas wojny światowej jeździ kilkakrotnie do Szwajcarji z upoważnienia polskich kół politycznych, zawozi tam ważne wiadomości i porozumiewa się z emissarjuszami Komitetu Narodowego Polskiego w Paryżu oraz przedstawicielami Koalicji. Na połowie r. 1918 staje się członkiem Tajnego Centralnego Komitetu Obywatelskiego w Poznaniu, który bierze sobie za zadanie przygotowanie zbrojnej akcji przeciwko chylącemu się ku upadkowi prusactwu. Otrzymuje od wspomnianego Komitetu mandat przygotowania wystąpienia czynnego przeciwko Niemcom.

* * *

Wychowany w atmosferze tradycji nieustannej walki o niepodległość Ojczyzny wzoruje się On na przykładzie świetlanej postaci Swego dziadka, nieustraszonego bojownika o wolność z r. 1846-1848. Jako chłopcu odbijają Mu się o uszy nieustannie rozmowy i wspomnienia powstańców z r. 1863, który cały szereg ukrywa się po upadku powstania w gościnnym domu rodziców Zmarłego.

W świeżej pamięci zasiedziałych mieszkańców naszego powiatu zachowuje się wspomnienie o wybitnej roli jaką odegrał śp. Wojciech Lipski w wyzwalaniu się ostatecznem naszego powiatu z pod jarzma pruskiego. Jako członek Powiatowej Rady Ludowej należy do najpoważniejszych i nieugiętych i choć jeden z najstarszych jej członków najsilniej i najenergiczniej domaga się przepędzenia Prusaków siłą, choćby konieczne było przelać o to krew. To też po wypędzeniu Niemców, społeczeństwo naszego powiatu nie mogło urzędu pierwszego Starosty polskiego w godniejsze niż Jego złożyć ręce.

Mimo starszego wieku i licznych własnych spraw przyjmuje ten urząd i dzierży go przez kilkanaście miesięcy z największą rozwagą i energją, ciesząc się poważaniem i szacunkiem licznych kół społeczeństwa, doznaje licznych zaszczytów, że wymienimy tutaj oznaczenie Go orderem Polonia Restituta, mianowanie Prezesem honorowym Związku Powstańców i Wojaków w Ostrowie i wielu innych. W r. 1918 u schyłku Jego żywota doznaje śp. Wojciech Lipski tego zaszczytu, że w domu swym w Lewkowie gości Najwyższego Dostojnika Państwa Pana Prezydenta Rzeczypospolitej, któremu, witając Go mógł z słuszną dumą powiedzieć, że niczego więcej by nie pragnął niż tego, aby ojcowie Jego spoglądać dziś mogli na to głębokie dziejowe zadośćuczynienie, że właśnie w ich, rycerzy o wolność Ojczyzny domu, gości dzisiaj Najwyższy Jej przedstawiciel już wyzwolonej.”

 

Ryc. 9b Nekrolog Wojciecha Lipskiego zamieszczony na łamach „Orędownika Ostrowskiego”

Następcami Wojciecha Lipskiego na stanowisku starosty powiatu ostrowskiego w okresie międzywojennym byli: Franciszek Bogdanowicz, dr Józef Srokowski, dr Józef Łobos i dr Józef Ekkert. Funkcję zastępcy ostatniego z nich pełnił literat Gustaw Bojanowski, potomek szlacheckiego rodu o tradycjach patriotycznych, późniejszy autor m. in. powieści „Tydzień w Antoninie” (opisującej pobyt w regionie ostrowskim Fryderyka Chopina).

 

Ryc. 10 Starosta ostrowski dr Józef Srokowski (siedzi drugi z prawej) podczas jubileuszu 50-lecia pracy pedagogicznej Bartłomieja Chrzana. Gostyczyna 24 października 1925 roku.

Urzędowanie dr. Józefa Ekkerta i Gustawa Bojanowskiego zostało brutalnie przerwane we wrześniu 1939 roku na skutek niemieckiej agresji na Polskę. Przez przeszło pięć kolejnych lat urząd landrata ostrowskiego (oparty na wzorach pruskich) sprawowali przedstawicie hitlerowskiego okupanta: początkowo komisarycznie dr Fr. Büttner, a następnie Otto Lehmann – kierownik lokalnych struktur partii nazistowskiej (NSDAP).

* 12_ul__wroclawska

Ryc. 12.  Ul. Wrocławska w okresie niemieckiej okupacji 1939-1945. W głębi widoczny jest budynek dawnego Starostwa Powiatowego.

Po 1945 roku, w nowych realiach Polski Ludowej stanowisko starosty (który podobnie jak w okresie międzywojennym był podległym wojewodzie kierownikiem administracji ogólnej na terenie powiatu) pełnili: Władysław Sawicki, Jerzy Chrzczonowicz oraz Kazimierz Rogowski.

* 13_starosta_chrzczonowicz

Ryc. 13.  Jerzy Chrzczonowicz, starosta ostrowski w okresie XII 1947 – IV 1949

* 14_prn_1948

Ryc. 14.  Powiatowa Rada Narodowa w Ostrowie Wielkopolskim w 1948 roku

* 15_chrzczonowicz_droga

Ryc. 15.  Inspekcja budowy drogi w Dębnicy przez starostę Jerzego Chrzczonowicza

Ustawa z 20 marca 1950 roku, wprowadzająca w systemie administracji terytorialnej zasady zaczerpnięte z wzorca radzieckiego, zlikwidowała stanowisko starosty, przekazując władzę w powiecie powiatowym radom narodowym, a w ich ramach prezydiom rad jako organom wykonawczo-zarządzającym. Stan taki trwał przez kolejne ćwierćwiecze, aż do likwidacji powiatów w czerwcu 1975 roku.

W okresie funkcjonowania powiatowych rad narodowych, pod koniec 1967 roku, w Ostrowie Wielkopolskim oddano do użytku nową siedzibę Komitetu Powiatowego PZPR, jak również prezydium powiatowej oraz miejskiej rady narodowej. Instytucje te mieściły się w trzech budynkach usytuowanych naprzeciwko parku. Wcześniej siedziba Starostwa Powiatowego w Ostrowie mieściła się w budynku przy ul. Wrocławskiej 22.

* 16_budynek_starostwa_w_okresie_prl

Ryc. 16 Budynek obecnego Starostwa Powiatowego w okresie PRL

Po reaktywacji powiatu ostrowskiego w 1999 roku na jego czele stali dotąd: starosta Andrzej Dera i wicestarosta Piotr Walkowski, a następnie starosta Włodzimierz Jędrzejak wraz z wicestarostą Krzysztofem Rasiakiem. Obecnie powiatem kieruje Paweł Rajski, a jego zastępcą jest Tomasz Ławniczak.

Odwiedzin: 1320